5 Sự Thật Lịch Sử Mà Sách Giáo Khoa Không Dám Kể

Cleopatra

Bạn nghe cái tên đó và não bạn ngay lập tức hiện ra hình ảnh gì? Nữ hoàng Ai Cập, xinh đẹp, quyến rũ, đứng bên bờ sông Nile với vương miện trên đầu.

Được rồi. Mình sắp nói cho bạn nghe một thứ mà mình đảm bảo não bạn sẽ không xử lý ngay được.Cleopatra — vị nữ hoàng Ai Cập nổi tiếng nhất lịch sử — sống gần thời đại của chúng ta hơn là gần thời điểm Kim Tự Tháp được xây dựng.Không phải gần hơn một chút đâu. Gần hơn 500 năm.

Cleopatra chết năm 30 trước Công Nguyên. Kim Tự Tháp Giza hoàn thành khoảng năm 2560 trước Công Nguyên. Khoảng cách giữa bà và Kim Tự Tháp là 2,500 năm. Còn từ Cleopatra đến chuyến Apollo 11 đổ bộ lên Mặt Trăng năm 1969? 2,000 năm. Cleopatra gần thời đại chúng ta hơn là gần những công trình mà bà cai trị bên cạnh.

Đó là sự thật số một. Và mình đảm bảo — bốn sự thật tiếp theo sẽ không dễ nuốt hơn chút nào.

SỰ THẬT SỐ HAI: Voi Ma Mút và Kim Tự Tháp

Bạn nghĩ voi ma mút là loài vật của thời tiền sử. Cùng thời với khủng long, với những thứ thuộc về một quá khứ xa xăm không thể tưởng tượng. Sai.

Khi những công nhân Ai Cập đang đặt những tảng đá đầu tiên lên nền Kim Tự Tháp Giza — khoảng năm 2560 trước Công Nguyên — một quần thể voi ma mút vẫn đang sống trên đảo Wrangel, một hòn đảo nhỏ ở Bắc Cực thuộc Nga ngày nay.

Quần thể cuối cùng đó tuyệt chủng vào khoảng năm 1650 trước Công Nguyên. Tức là Kim Tự Tháp đã được xây xong gần một nghìn năm — trước khi con voi ma mút cuối cùng chết.

Mình đọc được điều này lần đầu và thật sự phải đọc lại hai lần để chắc là mình không hiểu nhầm. Nhưng đúng vậy. Các pharaoh Ai Cập đã cai trị bên cạnh Kim Tự Tháp trong khi voi ma mút vẫn còn sống đâu đó trên Trái Đất.

SỰ THẬT SỐ BA: Đại Học Oxford Già Hơn Đế Chế Aztec

Có một cách người ta hay nghĩ về lịch sử thế giới: phương Tây hiện đại, các nền văn minh “mới”. Những đế chế như Aztec hay Inca — cổ đại, nguyên thủy, thuộc về một thế giới khác.

Điều đó sai hoàn toàn. Đại học Oxford — một trong những trường đại học lâu đời và danh giá nhất thế giới — bắt đầu hoạt động khoảng năm 1096. Đế Chế Aztec? Chính thức thành lập năm 1428.

Oxford đã tồn tại hơn 300 năm trước khi Đế Chế Aztec ra đời. Khi những chiến binh Aztec đang xây dựng thành phố Tenochtitlan — thành phố mà ngày nay là Mexico City — thì sinh viên Oxford đã tranh luận về triết học, thần học, và toán học được ba thế kỷ rồi.

Hai nền văn minh, tồn tại song song, không hề biết đến nhau, ở hai đầu của thế giới. Đó là điều không ai vẽ trên sách giáo khoa — rằng lịch sử không theo hàng ngang. Nó xảy ra cùng lúc, khắp nơi, theo nhịp độ hoàn toàn khác nhau.

SỰ THẬT SỐ BỐN: Pháp Vẫn Dùng Máy Chém Khi Star Wars Ra Mắt

Năm 1977. Star Wars ra mắt. Disco đang ở đỉnh cao. Concorde đã bay thương mại được hai năm. Thế giới đang bước vào kỷ nguyên hiện đại mà chúng ta biết. Và nước Pháp vẫn đang dùng máy chém để hành quyết tử tù.

Hamida Djandoubi — một công dân Tunisia bị kết tội giết người — là người cuối cùng bị xử tử bằng guillotine ở Pháp, ngày 10 tháng 9 năm 1977. Bốn năm sau đó, năm 1981, Pháp mới bãi bỏ hoàn toàn án tử hình.

Máy chém. Thứ công cụ mà khi chúng ta nghĩ đến, chúng ta nghĩ đến Cách Mạng Pháp năm 1789, đến Marie Antoinette, đến một thế giới xa xôi cách đây hai trăm mấy chục năm. Nó vẫn đang hoạt động trong cùng năm mà Han Solo và Luke Skywalker lần đầu tiên xuất hiện trên màn ảnh.

Mình không nói điều này để phán xét. Mình nói điều này vì nó cho thấy ranh giới giữa “cổ đại” và “hiện đại” mà chúng ta tưởng là rõ ràng — thực ra nhòa nhạt hơn rất nhiều.

SỰ THẬT SỐ NĂM: Máy Fax Già Hơn Điện Thoại 33 Năm

Cái này nhiều người sẽ không tin lần đầu nghe. Điện thoại được phát minh năm 1876 — Alexander Graham Bell. Ai cũng biết điều đó.

Máy fax được phát minh năm 1843 — bởi nhà phát minh người Scotland tên Alexander Bain. Máy fax ra đời trước điện thoại 33 năm.

Công nghệ truyền tài liệu qua khoảng cách xa — dù còn rất thô sơ, chạy bằng điện báo — đã tồn tại trước khi con người nghĩ ra cách nói chuyện với nhau qua dây. Và cái điều buồn cười là bây giờ chúng ta hay nói “fax là công nghệ lỗi thời”, như thể nó là thứ gì đó từ thập niên 90. Nhưng máy fax già hơn điện thoại, già hơn bóng đèn, già hơn cả xe hơi.

Nó chỉ bị coi là “lỗi thời” vì chúng ta có thứ tốt hơn — không phải vì nó cũ.

Năm sự thật. Và thật ra đây chỉ là phần nổi của tảng băng.

Cái điều mình muốn bạn mang theo sau video này không phải là năm con số để đem ra đố bạn bè ở bữa nhậu — dù điều đó cũng vui. Mà là cái cảm giác này: lịch sử không phẳng. Nó có chiều sâu, có những khoảng trùng lặp kỳ lạ, có những nghịch lý mà não người không được thiết kế để tự nhiên nhận ra.

Và một khi bạn bắt đầu nhìn theo cách đó — bạn sẽ thấy chúng ở khắp nơi.

Ở bài tiếp theo mình sẽ nói về một nhân vật mà gần như mọi thứ bạn tin về họ đều không đúng. Cả nhan sắc, cả nguồn gốc, cả lý do tại sao họ nổi tiếng. Nếu bạn đoán được là ai, để lại comment bên dưới — mình tò mò xem bao nhiêu người đoán đúng.